Luciano Trigo

Autorzy słynnego Podręcznika Latynoamerykańskiego Idioty wydali właśnie nową książkę, w której krytykują powrót lewicowego populizmu do krajów Ameryki Łacińskiej.

Cały wiek XX w krajach Ameryki Łacińskiej zaznaczył się obecnością populistycznych przywódców wykrzykujących marksistowskie hasła, składających antyimperialistyczne deklaracje i obietnice wyzwolenia z ubóstwa. Bez wyjątku, wszystkie te ideologie upadły, powstrzymując politycznych macho i ich utopijne lewicowe projekty. Obecnie nowe pokolenie rewolucjonistów próbuje wskrzesić nieefektywne metody swych poprzedników.

Dzielą się oni na lewicę mięsożerną i wegetariańską. Doskonałym przykładem tej pierwszej jest Hugo Chavez z Wenezueli i Evo Morales z Boliwii wciąż uwięzieni w mentalności zimnowojennej. Lewica „wegetariańska” z kolei występuje w Chile i Brazylii, a jej cechą nadrzędną jest troska o unikanie błędów przeszłości.

Krótko mówiąc latynoamerykański idiota powraca.

Taką tezę kreślą Alvaro Vargas Llosa, Plinio Apuleyo Mendoga i Carlos Alberto Montaner w swej nowej książce „Powrót idioty” (La vuelta del idiota) wydanej przez Odisseia Editorial. Trzej panowie są autorami słynnego bestsellera Manual del Perfecto idiota latino-americano z 1996 roku, który to podręcznik krytykował polityków i opiniotwórców uparcie popierających przestarzałe ideologie. Twierdzili, że gatunek zwany idiotą odpowiedzialny jest za zacofanie w krajach Ameryki Łacińskiej, a kompleks niższości na jaki te cierpią wynika z wiary w rewolucję i gospodarczy nacjonalizm,  wiary w rząd jako instrument sprawiedliwości społecznej, miłości do silnej jednorękiej władzy i z nienawiści do USA.

Lewica mięsożerna i wegetariańska 

Populistyczne i nacjonalistyczne hasła znów z wielką siłą wykrzykiwane są w krajach Ameryki Łacińskiej. Potwierdzeniem tego zjawiska dla autorów „Powrotu idioty” są rządy Hugo Chaveza, Evo Moralesa i Nestora Kirchnera, reprezentujących lewicę mięsożerną. Książka wytyka także błędy popełniane przez wegi-socjalistów, którzy sprawują władzę w Brazylii, Urugwaju i Peru, często z pomocą europejskich i amerykańskich intelektualistów i polityków. Autorzy jednak nie ograniczają się tylko do krytyki, ukazują też przykłady krajów, które odniosły sukces wybierając drogę polityki liberalnej tak jak np. Chile.

 Lektura tej książki to szczepionka przeciw zidioceniu.

Jak rozpoznać idiotę?

Początkowo, latynoamerykańscy idioci kojarzeni byli z caudillo,  autorytarnym przywódcą, któremu przypisywano prawie ponadludzkie cechy, a który zdominował styl sprawowania władzy w tym rejonie, złorzecząc obcym wpływom i republikańskim instytucjom. Z drugiej strony, wizja świata wg Idioty odbija się echem wśród europejskich i amerykańskich intelektualistów. Są oni dla latynoamerykańskich przywódców kapłanami, którzy błogosławiąc ich egzotyczne plany, odciążają ich sumienia. Ich światopogląd przyciąga szczególnie młodych ludzi bogatego Zachodu, którzy brzydząc się globalizacją odnajdują duchowe spełnienie w populistycznych zawodzeniach Iberoameryki przeciw zepsutemu Zachodowi.

Autorzy „Powrotu idioty” wskazują na kluczowe przeoczenie, jakiego dopuszczają się zagraniczni obserwatorzy: Populizm latynoamerykański nie ma nic wspólnego ze sprawiedliwością społeczną. Podstawową, wspólną cechą populistów jest: wiara w silnego caudillo a nie w moc prawa; krytykowanie imperializmu (wrogiem zazwyczaj są Stany Zjednoczone); podnoszenie walki klasowej między biednymi i bogatymi do poziomu międzynarodowego; wyolbrzymianie roli państwa, jako siły która może przeciwdziałać ubóstwu; autorytaryzm skrywany pod maską troski o bezpieczeństwo; paternalizm, który traktuje służbę publiczną jako trampolinę w karierze. Przesłanie jest jasne: prawie połowa populacji krajów Ameryki Łacińskiej jest biedna, co oznacza, że dwie na pięć osób wydaje na życie mniej niż dwa dolary dziennie, a od 1 do 2 miliona imigrantów każdego roku szuka lepszego życia w USA i Europie.

O autorach

Plinio Apuleyo Mendoza (ur. 1932 w Kolumbii) jest pisarzem i dziennikarzem. Skończył politologię w Paryżu.

Carlos Alberto Montaner (ur. 1943 na Kubie) jest pisarzem, eseistą i dziennikarzem. Wykłada na uniwersytetach w USA, Europie i krajach Ameryki Łacińskiej.

Alvaro Vargas Llosa (ur. 1966 w Peru) skończył London School of Economics, pracuje jako dziennikarz w Europie, USA i Ameryce Łacińskiej.

--------------------------------------------------------------------------

*Luciano Trigo – dziennikarz brazylijski. Mieszka w Rio de Janeiro.

Przeł. a.