Marcin Wojciechowski

Wprowadzenie

Dlatego dla uzyskania prawdziwego obrazu sytuacji gospodarczej na Kubie ważniejsze od wątpliwych i wyrywkowych danych statystycznych wydaje się zrozumienie zasad rządzących tym jedynym w swoim rodzaju autarkicznym i muzealnym organizmem.

Zgodnie z obowiązującą konstytucją, ustrojem politycznym i gospodarczym Kuby jest socjalizm. Podstawową rolę we wszystkich dziedzinach życia gospodarczego ma państwo. Od początku lat dziewięćdziesiątych Kuba jest na etapie tzw. Okresu Specjalnego (Período especial en tiempo de paz) co oznacza częściowe, kontrolowane odejście od zasad socjalizmu w wybranych przez państwo dziedzinach, w określonym wymiarze i tylko na pewien czas, który nie został sprecyzowany.

Sektor prywatny istnieje – do rozpoczęcia Okresu Specjalnego był dozwolony tylko w rolnictwie, obecnie również w sektorze handlu i usług oraz w mniejszym stopniu w drobnej wytwórczości, choć podlega licznym regulacjom i kontrolom oraz jest ustawowo ograniczony do niewielkich rozmiarów (przedsiębiorstwa prywatne nie mogą zatrudniać pracowników). Dane za rok 2006 mówią że państwo zatrudnia 78 % pracowników, a sektor prywatny 22%, co stanowi wyraźny rozwój w porównaniu do lat osiemdziesiątych, gdy proporcje te wynosiły 90 :10.

Również kapitał zagraniczny został w Okresie Specjalnym dozwolony, lecz tylko za pozwoleniem państwa w dziedzinach, które „służą rozwojowi Rewolucji,” przy jego współudziale (spółki joint venture z udziałem państwa i kapitału zagranicznego) oraz przy pośrednictwie państwa – spółki te nie płacą wynagrodzeń pracownikom, lecz za ich pracę płacą państwu w twardej walucie, a następnie państwo wypłaca pracownikom pensje w peso kubańkich.

Ceny towarów i usług są ustalane przez rząd. Dobra konsumpcyjne są nieprzerwanie od roku 1962 przedmiotem reglamentacji, co według propagandy jest przemyślaną decyzją mającą na celu sprawiedliwy podział dóbr, a w rzeczywistości jest wynikiem głębokich braków po stronie podaży.

Oficjalnie bezrobocie na Kubie nie istnieje, propaganda twierdzi, że na Wyspie występuje brak rąk do pracy. W rzeczywistości oba te zjawiska występują równolegle, szczególnie na obszarach wiejskich i w małych miasteczkach. Jest to wynikiem degradacji etosu pracy, dezorganizacji gospodarki i braku motywacji do pracy ze względu na brak pokrycia pieniądza w towarze. Trudna do zmierzenia część społeczeństwa utrzymuje się wyłącznie dzięki transferom dochodów od rodzin w USA.

Dwuwalutowość jest zjawiskiem istniejącym od początku Rewolucji. Jeszcze do niedawna była oficjalnie zwalczana przez władze (zakaz posiadania dolarów USA). Okazało się to nieskuteczne i od początku XXI wieku zjawisko to zostało oficjalnie usankcjonowane poprzez wprowadzenie drugiej, równolegle funkcjonującej waluty pod nazwą peso wymienialne (peso convertible). Waluta ta jest na Kubie wymienialna i można za nią kupić towary importowane.

Charakterystyczną cechą gospodarki kubańskiej jest ustawiczny niedobór dóbr i usług oraz funkcjonowanie czarnego rynku, a także wysokie ograniczenia biurokratyczne, powszechne zjawisko dezorganizacji (przy oficjalnym haśle gospodarki planowej) oraz rozwinięta korupcja. Źródła rządowe winą za trudności gospodarcze obwiniają embargo amerykańskie wprowadzane stopniowo w latach sześćdziesiątych i ostatecznie zaostrzone w 1992 roku, a także zerwanie przez państwa Bloku Wschodniego współpracy w ramach RWPG.